Heilige grond

heiligegrond1

Rond het jaar 1300 stond op een steenworp afstand van de Oude Rijn, aan de tegenwoordige Haarlemmerstraat in Leiden, een kapel die was gewijd aan Onze Lieve Vrouwe. De kerk viel aanvankelijk onder de parochie van Oegstgeest. In 1365 veranderde dit. Met goedkeuring van de pastoor van Oegstgeest en de abdis van Rijnsburg is de kerk tot parochiekerk verheven. In 1406 is het gebouw flink uitgebreid tot een driebeukige kruiskerk. Er was een priesterkoor met omgang en een hoge toren. Bovendien kwam er een kerkhof dat ommuurd was. De eerste dienst na de reformatie was er op 20 juli 1572. De kerk heette vanaf dat moment de Vrouwenkerk om toch een beetje het katholieke verleden af te schudden.

Tijdens het beleg in 1573 en 1574 vernielden Spaanse kanonkogels het gebouw flink. Een rijke dame redde de Vrouwenkerk. Ze kocht het en schonk alles aan het bestuur van Leiden op voorwaarde dat het geschikt wordt gemaakt voor de sterk groeiende Waalse gemeente. De uit Frankrijke afkomstige Hugenoten zochten in Holland vrijheid van godsdienst. De Vrouwenkerk was al snel te klein. Meer dan duizend Walen gingen er ter kerke.

heiligegrond2

Na het vertrek van veel Walen naar de Verenigde Staten raakte de Vrouwenkerk langzaam in verval. Het gebouw was in 1818 zelfs zo bouwvallig geworden dat er geen diensten meer in werden gehouden. Alleen de Gasthuis kerk werd nog als Waalse kerk gebruikt. Het waardevolle kerkorgel verhuisde in die tijd eveneens naar de Gasthuiskerk.

Op 13 januari 1819 koopt Jan van Leeuwen de Vrouwenkerk voor 12.000 gulden om het gebouw te slopen. Alleen de toren met wat resten van muren stonden er zo'n achttien jaar later nog (in 1837).

Ook het kerkhof was nog in tact toen de Waalse gemeente het eigendomsrecht aan het gemeentebestuur teruggaf. In 1572 had de Waalse gemeente de kerk in eigendom verkregen. De toren ging datzelfde jaar tegen de vlakte. De dakspannen konden opnieuw worden gebruikt in de rk kerk aan de Lange Brug. Het terrein kreeg in de loop van de negentiende eeuw een nieuwe bestemming: onderwijs. De school ging nog niet zo heel lang geleden tegen de vlakte.

Direct daarna, in 1979, bleek dat het fundament van de kerk nog in tact is. Zelfs resten van de vroeg veertiende eeuwse kapel zijn ontdekt. Zelfs de fundering van een altaar zag weer het daglicht. In 1982-1983 werd een begin gemaakt met het restaureren van de overgebleven delen van de kerk. Hierbij werd een poortje uit de sacristie aan de binnenzijde van het koor van de kerk geplaatst. Ook werd een cartouche met de tekst En Salicht Leiden ("en zegen Leiden"), afkomstig uit het in 1929 afgebrande stadhuis van Leiden, ingemetseld in de oostgevel.

heiligegrond3

Ondanks de restauratie werden de kerkresten een hangplek voor de Leidse jeugd, met veel graffiti en wildplassen. In de jaren 1990 adviseerde de Leidse monumentencommissie daarom ook de laatste muurresten van de kerk af te breken. Het college van B&W diende in 1995 een vergunningaanvraag in voor de herinrichting van het plein, waarbij de laatste resten boven het maaiveld verwijderd zouden worden. Hiertegen kwam echter veel protest uit de Verenigde Staten. Hier wordt de kerk namelijk vanwege het historische belang voor de hugenoten en de hier gedoopte Pilgrim Fathers als een zeer belangrijk onderdeel van het Amerikaanse cultureel-historische erfgoed beschouwd. Ook ziet men het als een symbool voor de migratie vanuit Europa naar de Nieuwe Wereld. Onder meer het Roosevelt Institute, het Mayflower Society en het historisch genootschap van New York City betreurden de voorgenomen sloop. Het Leiden American Pilgrim Museum sleepte het gemeentebestuur voor de rechter om de sloopplannen ongedaan te maken.

Wel is de bouw voor de herinrichting deels van start gegaan en zijn er appartementen met daaronder een winkelruimte gebouwd. In 1999 werd Olive Garden in de winkelruimte gevestigd om Leiden daar met een uniek concept Italiaans eten kennis te kunnen laten maken. Olive Garden was het eerste Italiaanse restaurant die geen pizza's serveerde en zich volledig richtte op de authentieke Italiaanse keuken en de pure gerechten die Italië voortbrengt. Dit bleek veel mensen aan te spreken, want ruim 10 jaar later is er nog veel aanhang van dit waanzinnig heerlijke concept. Uiteraard worden er vaak nieuwe gerechten geserveerd in smaak met de heerlijke italiaanse wijnen.

In 2001 besloot de Leidse gemeenteraad om het Leiden American Pilgrim Museum op te zetten. Hierbij probeerden de VVD en CDA ook een beslissing over het behoud van de Vrouwekerk doorgevoerd te krijgen. Dit werd echter geschrapt na tegenstand van Alexander Pechtold, destijds wethouder van Leiden.

In 2008-2009 vond een nieuwe restauratie plaats, waarbij de afgebrokkelde muur weer met anderhalve meter werd opgehoogd en bedekt met natuursteen. Bij de restauratie zijn ook de contouren van de kerk aangegeven in de bestrating. Tevens zijn, aan de hand van een grafboek uit 1676, de graven in de kerk aangeduid met stroken natuursteen. Op 5 maart 2009 werd het Vrouwenkerkhof feestelijk heropend in het auditorium van Museum Boerhaave, in aanwezigheid van onder meer wethouder Pieter van Woensel.

heiligegrond4

Adres

Olive Garden
Vrouwenkerkhof 1
2312 WR Leiden
T: 071-5122529
E: info@restaurantolivegarden.nl

Openingstijden

Olive Garden is
dagelijks geopend
vanaf 12.00 uur, ook voor lunch.

Volg ons op: